Szkielet w piwnicy

O odkryciu, w maju br., na terenie ogrodu piwnicy Instytut Pamięci Narodowej informuje dopiero teraz. Zlokalizowano ją na finiszu prowadzonych wówczas sondaży, a archeolodzy nie wiedzieli jeszcze, co dokładnie odkryli.

– Odkrycie piwnicy na terenie dawnego więziennego ogrodu, jak przypuszczamy zbudowanej w okresie powojennym, było dla nas dużym zaskoczeniem. Nie wiedzieliśmy o jej istnieniu. Nie ma jej na mapach – relacjonuje „Naszemu Dziennikowi” dr Marcin Zwolski, historyk białostockiego IPN, uczestnik projektu poszukiwań pochówków ofiar terroru komunistycznego.

– Tego odkrycia dokonaliśmy w ostatnich dniach prac majowych. Wówczas udało się nam jeszcze przeprowadzić wykop sondażowy w podłodze piwnicy. Odkryliśmy tam ludzkie szczątki, w tym kompletny szkielet. Dalsza eksploracja gruntu tej piwnicy będzie jedną z pierwszych prac, jaka zostanie podjęta podczas obecnego etapu – zaznacza Zwolski.

W piątek na terenie dawnego przywięziennego ogrodu rozpoczęły się działania przygotowawcze przed dzisiejszym kolejnym etapem prac, który ma potrwać trzy tygodnie. W piątek zaczęto odsłaniać zasypane ziemią wejście do tajemniczej piwnicy. Znajduje się ona bezpośrednio pod dużym, wykonanym z blachy magazynem obecnego aresztu śledczego. Przy użyciu ciężkiego sprzętu usunięto grubą betonową posadzkę, która pozostała na terenie dawnego ogrodu po nieistniejącym już od dawna budynku.

Dziś zacznie się demontaż betonowego ogrodzenia w zachodnio-północnej części terenu wykopalisk. Majowe sondaże ujawniły tam nowy obszar jam grobowych. Również na tym terenie znajdują się fundamenty silosów, które obsługiwały dawną chlewnię. One także zostaną usunięte, bo zalegają pod nimi ludzkie szczątki.

We wrześniu na terenie przywięziennego ogrodu oprócz prac ekshumacyjnych przeprowadzone zostaną też prace sondażowe w rozległym pasie, położonym wzdłuż płotu oddzielającego teren obecnego aresztu i jednostki Straży Granicznej. Sprawdzony zostanie również obszar wokół bloków mieszkalnych, które na terenie dawnego przywięziennego ogrodu stawiano w latach 70., 80., a nawet 90.

– Posiadamy relacje mówiące o tym, że podczas budowy tych bloków odnajdywano szczątki ludzkie – mówi dr Marcin Zwolski.

Prace poszukiwawcze i ekshumacyjne pod kierownictwem prowadzącego śledztwo prokuratora Zbigniewa Kulikowskiego będzie przeprowadzać ta sama co w poprzednich etapach ekipa specjalistów: archeologów, antropologów, genetyków i historyków.

Do siedziby białostockiego IPN oraz genetyków, którzy będą od dziś pracować na terenie dawnego ogrodu więzienia UB, mogą zgłaszać się członkowie rodzin żołnierzy polskiego podziemia niepodległościowego z terenu dawnego województwa podlaskiego, których szczątki mogą spoczywać na tym polu grobowym. Od nich do analizy porównawczej pobierane będą próbki DNA. Do tej pory od bliskich ofiar pobrano już około 130 takich pakietów. Białostocki IPN akcję gromadzenia DNA prowadzi bez przerwy od 2013 roku.

Praktycznie ze wszystkich odnalezionych na terenie dawnego więzienia UB szczątków został pobrany materiał genetyczny do badań porównawczych, głównie z kości długich i zębów. Większość próbek zdeponowano w Polskiej Bazie Genetycznej w Szczecinie. Ustalenie tożsamości ofiar będzie możliwe w perspektywie kilku lat.

– Znane są listy imienne przynajmniej części ofiar zamordowanych na terenie więzienia zarówno podczas okupacji niemieckiej, jak i w okresie powojennym. Dlatego pobranie jak największej liczby próbek materiału genetycznego od rodzin osób zamordowanych na terenie więzienia jest absolutnie kluczowe dla późniejszej identyfikacji odnalezionych szczątków – tłumaczy dr Andrzej Ossowski, szef Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów, który będzie uczestniczył we wrześniowym etapie prac w Białymstoku.

Prace poszukiwawcze i ekshumacyjne na terenie dawnego ogrodu Więzienia Karno-Śledczego UB w Białymstoku przy ulicy Kopernika21 prowadzone są w zakresie śledztwa IPN w sprawie zbrodni zabójstwa osób osądzonych w tym więzieniu przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego w okresie 1939-1956. Podczas dotychczas przeprowadzonych prac w 23 dołach śmierci znaleziono szczątki około 200 osób. Są to ofiary zarówno okupantów sowieckich, niemieckich, jak i powojennych zbrodni UB. W maju udało się m.in. ustalić kształt pola grobowego, zbliżony do kształtu litery L. Określono również kierunek dalszych prac archeologicznych. Prace sondażowe przeprowadzono do tej pory na powierzchni około 1 tysiąca metrów kwadratowych.